Sürdürülebilir Grafik Tasarım - Sorularla Öğrenelim
Sürdürülebilir Grafik Tasarım - Sorularla Öğrenelim
Ünite 1
Soru: Sürdürülebilirlik kavramı nedir?
Cevap: Doğal kaynakları sorumlu kullanılarak, ekosistemlerin sağlığı ve insan refahının uzun vadede birlikte korunmasını ifade etmektedir
Soru: İnovasyon nedir?
Cevap: Bir alanın, bir ürünün veya hizmetin yeni süreçler uygulayarak, yeni teknikleri kullanarak veya yeni değer yaratmak için başarılı fikirler oluşturarak yenilendiği ve güncellendiği bir süreçtir.
Soru: Ekoloji nedir?
Cevap: İnsan dâhil tüm canlıların kendi aralarındaki ve onları kuşatan fiziksel, çevresel koşullar arasındaki karşılıklı ilişkileri inceleyen bir bilim dalıdır.
Soru: Ekolojik faktörler nelerdir?
Cevap: Belli bir bölgede yaşayan ve birbirleriyle devamlı etkileşim hâlinde olan canlılar ile bunların cansız çevrelerinin oluşturduğu ve ekolojik faktörler bakımından farklılıklara sahip olan bütüne ekosistem denir. Her ekosistemin yapısı fonksiyonel olarak aynı ekolojik faktör bileşenlerinin farklı düzeyde etkilerinden oluşur. Bu faktörler; beslenme (madde ve enerji akışı) ilişkisine göre üreticiler, tüketiciler, ayrıştırıcılardan oluşan canlı (biyotik) organizmalar ile cansız (abiyotik) çevresel ögelerden meydana gelir.
Soru: Ekosistem nedir?
Cevap: İşlevsel bir birim olarak etkileşim hâlinde olan bitki, hayvan ve mikroorganizma toplulukları ve bunların cansız çevrelerinden oluşan doğal ve dinamik yapılardır.
Soru: Canlıların bir birleriyle ve çevreleriyle olan tüm ilişkilerinin yönü farklılıklar gösterdiği için Eylem
(Aksiyon), Tepki (Reaksiyon) ve Etkileşim (Koaksiyon) olmak üzere ayrı ayrı tanımlanır. Bu kavramları açıklayınız.
Cevap: • EYLEM; Çevrenin → Organizmalar üzerine olan etkileri. Örnek; İnsanların kuraklık nedeniyle açlık ve susuzluk çekmesi.
• REAKSİYON: Organizmaların → Çevre üzerine etkileri. Örnek; İnsanlar tarafından aratılan çevre kirliliği.
• ETKİLEŞİM: Organizmaların → Organizmalarla etkileşimleri. Örnek; İnsanlar tarafından yapılan
avlanma faaliyetleri.
Soru: Doğal ekosistemleri tanımlayınız.
Cevap: İnsanlar tarafından müdahale edilmemiş ya da değiştirilmemiş doğal ekosistemlerde canlıların hem
birbirleriyle hem de cansız çevreleriyle karşılıklı oluşturdukları madde döngüleri, enerji akışları, besin zincirleri
ve ağları gibi olaylar dengeli bir şekilde süreklilik göstermektedir.
Soru: Yarı Doğal ve Yapay Ekosistemler kavramlarını açıklayınız.
Cevap: İnsanlar avcı-toplayıcılıktan yerleşik yaşama geçmelerinden günümüze değin besin üretimi ve yemek
ihtiyaçlarını büyük ölçüde yarı doğal ekosistemler olan tarımsal alanlardan ve hayvan çiftlikleri ile kentsel
alanlarda kurulan yapay ekosistem olarak kabul edilen tesislerden sağlamaya başlamışlardır.
Soru: Kentsel ekoloji nedir?
Cevap: Kentsel alanlarda insan ve diğer organizmaların, yapılı fiziksel çevre ile etkileşimlerinin ve bu ilişkilerin kentsel sistemler içindeki enerji, malzeme, arazi ve bilgi akışları üzerindeki etkilerinin incelenmesidir.
Soru: Tarım nedir?
Cevap: Bitki ve hayvan yetiştirmek, bunlardan bitkisel ve hayvansal ürünler elde etmek, bu ürünlerin nitelik ve niceliklerini iyileştirmek, bu ürünleri pazara hazırlamak, depolamak ve bu ürünleri işleyip değerlendirmek için yapılan faaliyetlerdir.
Soru: Ardıllık nedir?
Cevap: Zaman içinde değişen ekolojik faktörlere bağlı olarak bir bölgedeki var olan türlerin ve habitatların sıralı olarak değişim sürecidir.
Soru: Ekosistem hizmetleri kavramını tanımlayınız.
Cevap: İnsanların yaşamlarını sürdürülebilmek için yararlandıkları ve doğal ekosistemler tarafından sunulan süreçler, işlevler, faydalar ve ürünlerin tümü olarak tanımlanmaktadır.
Soru: ekosistem hizmetlerine yönelik tehditler iki geniş temel güç tarafından yönlendirilmektedir. Bu güçler nelerdir?
Cevap: • Ekosistem hizmetlerine yönelik kısa vadeli bireysel talepler ile uzun vadeli toplumsal refah arasındaki
bağlantıları dikkate almaksızın ekosistem hizmetlerinin taşıma kapasitesinin üzerinde kullanılarak
yok edilmesi.
• Hızlı artan bireysel ve kurumsal kaynaklı insan girişimleri için ekosistemden sağlanan girdilere
dayalı üretim süreçlerinde yaratılan çevresel etkiler.
Soru: Ekosistem hizmetlerinin varlığı insan ve diğer canlıların varlığı için neden vazgeçilmezdir?
Cevap: - İnsan faaliyetleri ekosistem hizmetlerinin akışını büyük ölçüde bozmaktadır.
- Mevcut eğilimler devam ederse, dünyadaki tüm doğal ekosistemlerin yapısını neredeyse tamamen
değiştirecektir.
- Büyük ölçekte ve karmaşık yollarla işleyen ekosistem hizmetlerinin insanlık bilgisi ve teknolojileriyle
telafi edilmesi mümkün değildir.
- Doğal ekosistemleri değiştiren veya yok eden kısa vadeli ekonomik faaliyetler uzun vadede
ekolojik hizmetlerin bozulması nedeniyle gölgede kalacaktır.
- Küresel olarak değerlendirildiğinde ekosistem hizmetlerini sürdürmek için çok sayıda canlı türü
ve topluluklarının nesillerinin korunmasına ihtiyaç vardır.
Soru: Sürdürülebilir kalkınma nedir?
Cevap: Gezegenin gelecek nesillerin ihtiyaçlarını karşılama yeteneğinden ödün vermeden, bugünün ihtiyaçlarını karşılamayı sağlayacak küresel bir kalkınma modelidir.
Soru: Ekolojik ve Çevresel Sürdürülebilirlik nedir?
Cevap: Ekosistemlerin sağlığından ödün vermeden, bugün ve gelecekte, insan ihtiyaçlarını karşılayabilmektir.
Soru: Biyolojik taşıma kapasitesi nedir?
Cevap: Belirli bir ekosistemin sürdürülebilir şekilde destekleyebileceği maksimum organizma (ör: insan) sayısıdır.
Soru: Ekolojik ayak izi nedir?
Cevap: Her bireyin tükettiği malları üretmek ve üretilen atıkları özümsemek için gereken biyolojik olarak üretken ekosistemler (taşıma kapasitesi) üzerindeki insan etkisinin ölçüsüdür.
Soru: Ekonomik sürdürülebilirlik nedir?
Cevap: Günümüzün yanı sıra gelecek nesillerin de kullanabilmesi için doğal kaynakları verimli kullanan ve onların yenilenmesine izin verecek şekilde tüketen ekonomik sistemler bütünüdür.
Soru: Yeşil ekonomi, doğrusal ekonomi ve döngüzel ekonomi kavramlarını açıklayınız.
Cevap: Yeşil Ekonomi: Kaynakları verimli kullanarak ekolojik ve çevresel sorunları önemli ölçüde azaltırken insan
refahını ve sosyal eşitliği iyileştiren bir ekonomidir.
Doğrusal Ekonomi: Günümüzde ağırlıklı olan, ürünlerin yeniden kullanılabilir veya onarılabilecek şekilde
tasarlanmadığı ve hatta daha sonra geri dönüştürülmek üzere üretilmediği üretim ve tüketim modelidir.
Döngüsel Ekonomi: Mevcut kaynakları ve ürünleri mümkün olduğunca uzun süre kullanılabilecek biçimde
tasarlarken onarmaya, yenilemeye, geri dönüştürmeye ya da doğaya zarar vermeden ayrışabilen ürünlere
dayanan bir üretim ve tüketim modelidir.
Soru: Sürdürülebilirliğin toplumda yaygınlaşması için sosyal öğrenmenin organizasyonunda yer alan basamaklar nelerdir?
Cevap: • Sürdürülebilirlik sistemi düşüncesi
• Ağ oluşturma
• Diyalog
• Bilgi yönetimi
• Yansıtıcı uygulamalar
Soru: Sürdürülebilrlik için başlıca eylemler nelerdir?
Cevap: Suyu ve gıdayı israf etmemek ve yerel kaynakladan saglamak
Enerji tasarrufu ve verimliligine önem vermek
Toplu tasıma, bisiklet ve yaya ulasımını artırmak
Yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımına yönelmek
Dogal kaynak tüketimini azaltmak, her seyi degerlendirmek
ve bosa harcamamak
Her seyi olabildigince uzun süre kullanmak
Geri dönüsüm kültürünü gelistirmek
Dogaya ve insana saygılı teknolojileri kullanmak
Sürdürülebilirlik için dogru sosyo-politik tercihlerde bulunmak
Doganın tasıma kapasitesine uygun bir yapılı çevre olusturmak
Dogal ekosistemlerin tahribatını azaltmak ve tela etmek
Tüm bu konularda bireylerin ve toplumun egitimine ve
eylemlerine katkıda bulunmak
Ünite 2
Soru: Sürdürülebilirlik kavramının her alanda daha yoğun biçimde kullanımının başlıca sebepleri nelerdir?
Cevap: Artan nüfus ve buna bağlı olarak artan tüketim, azalan kaynaklarımız ve üretimin sınırlılığı “sürdürülebilirlik” kavramının her alanda daha yoğun biçimde kullanımını ortaya çıkarmıştır.
Soru: Globalleşme, küreselleşme ne demektir?
Cevap: Globalleşme, Küreselleşme: Uluslararası olan, tüm dünyayı ilgilendiren durumları ifade etmek
için “küresel” ifadesi kullanılır. Ekonomik, sosyal, teknolojik, kültürel, politik ve ekolojik açılardan global bütünleşmenin, entegrasyon ve dayanışmanın artması anlamına gelmektedir. Sürdürülebilir ekonomik kalkınma, yükselen yaşam standartları, teknolojik ilerleme ve bilginin daha hızlı yayılması, küreselleşmenin en belirgin faydaları arasında sayılmaktadır. Saydamlık da küreselleşmenin ön plana çıkardığı kavramlar arasında yer almaktadır. Gelir dağılımının daha hakça olması, yolsuzlukların azalması, hatta siyasi özgürlüklerin ve insan haklarına saygının artması, küreselleşmeyle doğru orantılı gelişen unsurlar arasında sayılmaktadır.
Soru: Sürdürülebilirlik kavramının sanatçı ve tasarımcı üzerindeki etkisi nedir?
Cevap: Sürdürülebilirlik, sanat ve nesneleri nasıl tükettiğimizi, ürettiğimizi ve tasarladığımızı yeniden
gözden geçirmeyi gerektirse de sanatçılara ve tasarımcılara yaklaşımlarını yeniden düşünme fırsatı
da sunmaktadır. Sanatçılar her şeyden yalıtılmış bir ortamda çalışmaz; sanatları kendi zamanlarının bir ürünüdür ve çeşitli ölçülerde tarihsel, toplumsal, ekonomik, felsefi bağlam ve koşullardan etkilenir. Çağdaş dünya inovasyon ve değişimle karakterize olur, çağdaş sanat da bunu yansıtır.
Soru: Kolaj nedir?
Cevap: Kelime olarak bir araya getirme birleştirme anlamına gelir. Bir resim tekniğidir. Elde var olan her türlü basılı, yazılı, çizili, resimsel malzemelerin bir yüzey üzerinde yeniden kurgulanmasıyla oluşturulur. Kolaj ve benzeri uygulama teknikleri yirminci yüzyıl öncesi kullanımına rağmen, 20. yüzyılın ilk yıllarında kübist ressamlar Georges Braque ve Pablo Picasso’nun çalışmalarıyla ortaya çıkmıştır.
Soru: Sürdürülebilirlik kavramı doğrultusunda, atık ya da kullanılmayan nesnenin sanat objesine dönüşme sürecinde, eğitim kurumlarında ders kapsamında öğretilen ve uygulamalarının yapıldığı, temel yöntemler nelerdir?
Cevap: • Kolaj
• Dekolaj
• Asamblaj
• Akümülasyon
• Montaj
Soru: Dekolaj nedir?
Cevap: “Sökülmek” anlamına gelen Fransızca bir kelimedir. Üst üste katmanlar hâlinde yerleştirilmiş afiş, resim ya da basılı kağıtların bazı bölümlerinin kesilip çıkarılmasıyla oluşturulur.
Soru: Asamblaj nedir?
Cevap: Asamblaj tekniği kolajın üç boyutlu hâlidir. Sanatçılar 20. yüzyılın başlarında bu tekniği keşfetmeye başlamışlardır. “Asamblaj” terimi ilk kez 1953’te Jean Dubuffet tarafından güzel sanatlar bağlamında kelebek kanatlarıyla oluşturduğu kendi eserini tanımlamak için kullanmıştır.
Soru: Junk Sanat nedir?
Cevap: (Çöp Sanatı), 3 boyutlu sanat objesinin, heykelin, görsel sanatlardaki geleneksel malzemeler yerine artıklar, kullanılmayan objeler ve hurdaların bir araya getirilmesiyle oluşturulması.
Soru: Akümülasyon nedeir?
Cevap: TDK sözlüğünde “Akümülasyon” birikim, tortulanma, yığılma ve toplanma olarak tanımlanmıştır. Atık malzemelerle sanat objesi oluşturmak için kullanılan tekniklerden birisidir. Atık objeler istiflenerek, asılarak, bantlanarak, birleştirilerek sanat eseri oluşturulur. Kolaj, dekolaj, montaj ve asamblaj gibi akümülasyon
da modern sanat döneminde kullanılmaya başlanmıştır.
Soru: Montaj nedir?
Cevap: Atık nesnelerin doğrudan ya da dönüştürülerek üç boyutlu sanat objesi oluşturmak için kullanılmasıdır. Montaj yönteminde nesne, doğrudan yapıtın bulunduğu platformda bir öge olarak kullanılmaktadır. Eseri oluşturan öteki elemanlarla birlikte kullanılan atık nesne, eser içerisinde kimliğini kaybetmeden ya da eserin biçimine uygun olarak esere ait bir eleman olarak var olmaktadır.
Soru: Land Art nedir?
Cevap: Toprak Sanatı, Eko Sanat ve Toprak İşleri olarak da bilinen arazi sanatı, ilk olarak 1960’lar ve 1970’lerde kavramsal sanat hareketinin bir ürünü olarak ortaya çıktı. Bir galeride sergilenebilecek boyutta olabilecekleri gibi, doğanın gücünü ve güzelliğini vurgulamak için doğada gerçekleştirilen bir sanat türüdür.
Soru: Sürdürülebilir sanat uygulamaları neden desteklenmeli, öğretilmeli ve sürdürülebilir olmalıdır?
Cevap: • Erişilebilir uygun maliyetli malzemelerden yapıldığı için,
• Siyasi ve sosyal meselelerin altını çizdiği için,
• Yaratıcılığı desteklediği için,
• Sosyal farkındalık yaratıp, çevre dostu yaklaşımın benimsenmesini sağladığı için,
• Ekolojik dinamikler ve karşılaştığımız çevre sorunları hakkında toplumun bilgilendiren eserler
olduğu için
Soru: Yenilenebilir enerji heykellerini açıklayınız.
Cevap: Yenilenebilir enerji heykelleri: Yenilenebilir enerji heykelleri, çevre sanatında yeni bir gelişmedir. Sanatın , bilimin ve teknolojinin birlikte rol aldığı ekolojinin konusu olan meselelere yaratıcı olduğu kadar faydalı çözümler üreten vekamusal alana katkıda bulunan estetik eserlerdir.
Soru: Yeşil sanat nedir?
Cevap: Yeşil sanat, çevre dostu, toksik olmayan ve doğal malzemeler kullanma pratiğidir. Yapılan
sanat türünün amacına bağlı olarak kullanılan malzemelerin gene doğal ortamlarda sergilenmesi şeklindedir.
Bir tekstil sanatçısının doğal lifler kullanarak ürettiği ekolojik temalı eserlerin doğal ortamlarda sergilemesi
yeşil sanata örnek olarak verilebilir.
Soru: Ekolojik sanat nedir?
Cevap: Ekolojik sanat, dünyanın yaşam biçimlerini, kaynaklarını ve ekolojisini korumayı, iyileştirmeyi, canlandırmayı amaçlayan bir sanat türüdür. Ekolojik sanat uygulayıcıları bunu, ekosistem ilkelerini, vahşi, kırsal ve kentsel yerler dâhil olmak üzere litosfer, atmosfer, biyosfer ve hidrosfer boyunca yaşayan türlere ve habitatlarına uygulayarak yaparlar. Ekolojik sanat, işlevsel ekolojik sistemlerin onarımının yanı sıra sosyal olarak ilgili, aktivist, topluluk temelli müdahaleleri içermesi bakımından çevresel sanattan farklı bir türdür.
Soru: Biyo-sanat nedir?
Cevap: Biyo-Sanat, 20. yüzyılın sonu ve 21. yüzyılın başında ortaya çıkmıştır. Biyo-Sanat çalışan sanatçılar canlı madde ile çalışsalar da maddenin canlı veya canlı olarak kabul edilebileceği aşamalar konusunda etik, sosyal ve estetik tartışmalar vardır. Sanat eserleri laboratuvarlarda, galerilerde veya sanatçı stüdyolarında üretilirken, bazı sanatçılar canlı dokular, bakteriler, canlı organizmalar ve yaşam süreçlerinin sadece görsellerini kullanarak eserlerini üretirler.
Soru: Eko dizayn ilkeleri nelerdir?
Cevap: • Daha az çevresel etkiye sahip malzemeler kullanmak
• Ürünlerin imalatında daha az malzeme kullanılmak
• Üretim sürecinde daha az kaynak kullanmak
• Daha az kirlilik ve atık üretmek
• Ürünlerin dağıtımının çevresel etkilerini azaltmak
• Ürünlerin kullanım sırasında daha az atık ve kirliliğe
neden olmasını sağlamak
• Ürünlerin hizmet ömrünü sağlamak
• Yeniden kullanımı ve geri dönüşümü kolaylaştırmak
• Bertarafın çevresel etkisini azaltmak
Soru: Upcycling nedir?
Cevap: “İleri dönüşüm”, yaratıcı yeniden kullanım olarak da bilinen ileri dönüşüm, yan ürünleri, atık malzemeleri, işe yaramaz veya istenmeyen ürünleri, sanatsal değer veya çevresel değer gibi önceki durumundan daha nitelikli olarak algılanan yeni malzemelere veya ürünlere dönüştürme sürecidir. Los Angles’taki “Watts Towers” kuleleri ileri dönüşümün en eski örneklerinden birisidir. Simon Rodia’nın hurda metal, cam, seramik ve çeşitli bulduğu objelerle 1921-1954 yılları arasında inşa ettiği 17 yapıdan oluşan bir mimari yapıdır. Günümüzde ileri dönüşüm sanatını kullanan çok sayıda sanatçı vardır.
Soru: Ülkemizin ilk modern ve çağdaş sanat müzesi neresidir?
Cevap: Ülkemizin ilk modern ve çağdaş sanat müzesi olarak 2004 yılına kurulan İstanbul Modern’de sanat ve sürdürülebilirlik konusu ile ilgili sergiler, workshoplar ve çeşitli etkinlikler düzenlemektedir.
Soru: Sürdürülebilir müze tasarımında önem verilen özellikler nelerdir?
Cevap: Ekosistemlerin sürekliliğinin ön planda tutulması toplumsal ilişki ve etkileşimleriyle birlikte düşünülmesini
sağlamaktadır. Sürdürülebilir müze tasarımında, günümüzdeki gereksinimler karşılanırken doğal kaynakların
korunması önemlidir. İnsan ve doğa ilişkisi ön plana çıkartılan müze tasarımında, sadece çevresel sürdürülebilirlik
değil ekonomik ve sosyal sürdürülebilirlik de önemlidir. Çevrenin coğrafi özelliklerine uygun,
çevresel değişkenleri göz önüne alarak tasarlanan müzeler, sürdürülebilir yapılar olarak ortaya çıkmaktadır.
Yeşil bina projeleri olarak tasarlanan bu yapılar sürdürülebilirlik kriterlerini taşımaktadır. Dünyanın ilk sürdürülebilir
müze projesi “Smithsonian Ulusal Afro-Amerikan Tarihi ve Kültürü Müzesi”dir.
Ünite 3
Soru: Atık nedir?
Cevap: Atık: “Üreticisi veya fiilen elinde bulunduran gerçek veya tüzel kişi tarafından çevreye atılan veya bırakılan ya da atılması zorunlu olan herhangi bir madde veya materyal”dir. (Atık Yönetimi Yönetmeliği (AYY), Resmi Gazete 29314 (2 Nisan 2015), md. 4/1-d.)
Soru: Katı atık hiyerarşisinin aşamaları nelerdir?
Cevap: katı atık yönetimi hiyerarşisi önleme (prevention), azaltma (reduce), tekrar kullanma (reuse), geri dönüşüm (recycle), geri kazanım (recovery) ve bertaraf (disposal) olamak üzere altı tanedir.
Önleme (Prevention): Ürünlerin çeşitli yollarla kullanım ömürlerini uzatarak yeniden kullanılmasıdır. Örneğin, ürünü tamir ederek ömrünü uzatmak.
Azaltma (Reduce): Kaynağında azaltmadır. Az hammadde kullanımı ya da az tü-
ketim daha az atık demektir.
Tekrar Kullanma (Reuse): Kullandığımız ve artık ihtiyacımız olmayan bir ürünün atık hâline gelmeden aynı amaçlarla tekrar tekrar kullanılmasıdır. Örneğin depozitolu ürünlerin tekrar doldurulması.
Geri Kazanım (Recovery): Enerji geri kazanımıdır. Atıkların geri dönüştürülemediği hâllerde atıktan enerji elde edilmesini amaçlar.
Bertaraf (Disposal): Hiçbir şekilde geri dönüşümü olmayan atıkların düzenli depolama alanlarında toplanmasıdır.
Soru: Geri dönüşümün sağladığı yararlar nelerdir?
Cevap: Doğal kaynakların korunmasını sağlar.
Enerji tasarrufu sağlar.
Atık depolama miktarını azaltır.
Ekonomiye katkı sağlar.
Çevre kirliliğini azaltmaya katkı sağlar.
Sera gazı emisyonunun düşmesine katkı sağlar.
Yeni iş alanları yaratarak istihdam sağlar.
Soru: Tarihte ilk belgelenmiş geri dönüşüm ürünü nedir?
Cevap: Tarihte ilk belgelenmiş geri dönüşüm ürünü 1031 yılında Japonya’da atık kağıtlardan elde edilen gri kağıttır.
Soru: Sıfır atık kavramı nedir?
Cevap: Sıfır Atık: Üretim, tüketim ve hizmet süreçlerinde atık oluşumunun önlenmesi/ azaltılması, yeniden kullanıma öncelik verilmesi, oluşan atıkların ise kaynağında ayrı biriktirilerek toplanması ve geri dönüşüm ve/veya geri kazanımının sağlanarak bertarafa gönderilecek atık miktarının azaltılması suretiyle çevre ve insan sağlığının ve tüm kaynakların korunmasını hedefleyen yaklaşım (Sıfır Atık Yönetmeliği (SAY), Resmî Gazete 30829 (12 Temmuz 2019), md. 4/1-s).
Soru: Gofre baskı nedir?
Cevap: Gofre, kabartma baskı tekniğidir. Kağıt yüzeyinin kalıplar aracılığıyla fiziksel güç uygulanarak kabartılması yoluyla yapılır.
Soru: Anderson tarafından tasarlanan ve evrensel geri dönüşüm sembolüne dönüşen sembolün anlamı nedir?
Cevap: Anderson’ın Möbius şeridinden esinlenerek tasarladığı logo kapalı bir döngüde birbirini takip eden üç ok ile tepe noktası aşağıda bulunan ters üçgen şeklinde oluşturmuştur. Ancak daha sonra logo, yarışmayı düzenleyen şirket tarafından tepe noktası yukarıda olacak şekilde 180 derece çevrilerek günümüzde her yerde gördüğümüz şekline getirilmiştir. Logodaki üç ok geri dönüşüm aşamaları olan toplama, işleme ve satın almayı temsil eder.
Soru: Evrensel geri dönüşüm logosundaki üç ok geri dönüşümün hangi aşamalarını temsil eder?
Cevap: Logodaki üç ok geri dönüşüm aşamaları olan toplama, işleme ve satın almayı temsil eder. Toplama, geri dönüştürülebilir ürünlerin atık grubuna göre sınıflandırılmış atık kutularında ya da toplama merkezlerinde toplanarak ayrıştırılması ve temizlenmesini kapsamaktadır. İşleme, temizlenen geri dönüştürülebilir malzemenin gerekli endüstriyel işlemlerden geçerek yeniden hammadde hâline getirilmesidir. Satın alma ise geri dönüştürülmüş hammaddeyle üretilen ürünlerin satın alınması ve kullanılmasıdır.
Soru: Bir ürün üzerinde evrenselleşmiş geri dönüşüm sembolünün yer alması bize ürünle ilgili hangi bilgileri verir?
Cevap: Evrenselleşmiş geri dönüşüm sembolünün normal şekilde kullanımı ürünün geri dönüştürülebileceğini belirtir. Ürünün geri dönüştürülmüş malzemeden yapıldığını ifade etmez. Ancak sembolün daire içinde kullanımı nesnenin geri dönüştürülmüş malzemeden üretildiğini gösterir.
Soru: Evrensel geri dönüşüm sembolünün daire içinde üç türlü kullanımının anlamları nedir?
Cevap: Daire içinde üç türlü kullanımı vardır:
Ürün bütünüyle geri dönüştürülmüş malzemeden yapılırsa geri dönüşüm sembolü siyah daire içinde beyaz oklarla gösterilmektedir.
Bu sembolün ortasında % sembolüyle yazılmış bir rakam var ise bu da üründe kullanılan geri dönüştürülmüş malzemenin oranını belirtmektedir.
Ürün geri dönüştürülmüş malzemenin yanında yeni hammadde kullanılarak üretilmişse beyaz daire içinde siyah geri dönüşüm sembolü ile ifade edilir.
Soru: Farklı bir işlemle dönüşüme dahil edilen yada hiç dönüşüme dahil edilmeyen kağıt atıkları nelerdir?
Cevap: Bazı kağıt atıkları farklı bir işlemle dönüşüme girerler ya da dönüşüme hiç dâhil edilmezler. Bunlar:
• Pizza kutuları ve fast food paketleri: Yağ ve yemek artığı bulaştığı için geri dönüşüme dâhil edilmez.
•Tek kullanımlık karton bardak ve tabaklar, yağ ve sıvı geçirmez yemek kutuları: Bu kartonlar sıvı geçirgenliğini engellemek için plastik bir yüzey ile kaplanmış oldukları için kağıt atıklarından farklı bir işlemden geçmesi gerekmektedir. Bu nedenle genel kağıt atık kutularına atılmamalıdır.
•Her türlü hijyenik kağıt: Kağıt havlu, tuvalet kağıdı, ıslak mendil vb. kullanılmış ve kirlenmiş olan bu ürünler geri dönüşüm kutularına atılmamalıdır.
•Hediye paket kağıdı, plastik ve yapıştırıcı içeren zarflar ve ambalaj kağıtları: Bu ürünlerin geneli plastik kaplama ile kaplanmıştır. Eğer üzerinde plastik kaplama bulunmuyorsa geri dönüşüme dâhil edilebilir.
•Fotoğraf kağıdı ve fişler
Soru: Metal geri dönüşüm süreci aşamaları nelerdir?
Cevap: Metal geri dönüşüm süreci toplama, sıralama,
işleme, parçalama, eritme, temizleme, katılaştırma
ve metal çubukların taşınmasını içermektedir.
Soru: Plastik türleri ve kullanım alanları nelerdir ?
Cevap: Birçok plastik türü vardır. Bu plastik türleri şunlardır:
1. PET (Polietilen Tereftalat): Genellikle su ve içecek ambalajlarında kullanılır.
2. HDPE (Yüksek Yoğunluklu Polietilen): Sert plastiktir. Deterjan ambalajı, oyuncaklar, yağ şişeleri,
çöp kutuları, parklarda kullanılan banklar gibi ürünler için kullanılır.
3. PVC (Polivinil Klorür): Yumuşak ve esnek bir plastik türüdür. Şeffaf gıda ambalajı, oyuncak, kablo
kaplama malzemesi, plastik boru, pencere çerçevesi, su hortumu, vb. gibi birçok ürün yapımında
kullanılmaktadır.
4. LDPE (Düşük Yoğunluklu Polietilen): Alışveriş poşetleri, ekmek paketleri, diş macunu tüpleri,
saklama kapları yapımında kullanılmaktadır.
5. PP (Polipropilen): Tek kullanımlık çocuk bezleri, kovalar, şişe kapakları, margarin ve yoğurt kapla-
rı, pipetler vb. ürünlerde kullanılmaktadır.
6. PS (polistiren): Çatal, bıçak gibi tek kullanımlık ürünler, yemek kapları, strafor bardaklar, köpük
ambalajlar vb. ürünlerde kullanılır.
7. Diğer: (BPA, Polikarbonat ve Polilaktik asit) Diğer plastik gruplarına girmeyen ya da diğer grupla-
rın karışımından olan plastiklerden üretilen ürünlerdir.
Soru: Kompozit malzeme nedir?
Cevap: İki veya daha fazla sayıdaki aynı veya farklı gruptaki malzemelerin en iyi özelliklerini bir araya toplamak ya da ortaya yeni bir özellik çıkarmak amacıyla, bu malzemelerin makro seviyede birleştirilmesiyle oluşan malzemelere “Kompozit Malzeme” denir. (Enç, vd, 2012: 348)
Soru: Kompost nedir?
Cevap: Kompost, organik maddelerin daha basit organik ve inorganik maddelere ayrıştırılması işlemidir
Soru: ileri dönüşüm nedir?
Cevap: İşlevini yitirmiş kabul edilen her şeyin daha yüksek kaliteye ve
estetik değerlere dönüştürülerek yeniden kullanılmasıdır.
Soru: İleri dönüşüm ve tekrar kullanım arasındaki fark nedir?
Cevap: İleri dönüşüm katı atık hiyerarşisinde tekrar kullanım ile de karışabilmektedir. Ancak ileri dönüşümde repurpose (yeniden amaçlandırma) devreye girmektedir. Bu yönüyle tekrar kullanımdan (reuse) ayrılır.
Reuse bir atığın üretim amacıyla aynı şekilde kullanılmasıdır. İleri dönüşüm ise atığa yeni bir değer katarak ve kullanım amacını farklılaştırarak yeni ürün geliştirmektir.
Soru: geri dönüşüm ve ileri dönüşüm arasındaki fark nedir?
Cevap: Geri dönüşüm yani downcycling aşağı doğru bir dönüşümdür ve daha çok endüstriyel işlemler gerektirir. Çeşitli fiziksel ve kimyasal yöntemlerle parçalanarak hammaddeye dönüştürülen atıklar genellikle kalite kaybına uğrarlar ve ikincil hammadde olarak kullanılırlar. Burada atığın değer yitirmesi söz konusudur. İleri dönüşüm yani Upcycling ise adından da anlaşılacağı gibi yukarı dönüşümdür. İleri dönüşümde işlevini yitiren eşyaya yeni bir değer ve anlam kazandırılarak yukarı yönlü dönüşüm yapılmış olur.
Soru: ileri dönüşümün çevresel yararları nelerdir?
Cevap: Gerek kimyasal gerekse mekanik olarak geri dönüşüm süreci belli miktarda enerji gerektirmek tedir. Ancak ileri dönüşümde buna gerek kalmamaktadır. İleri dönüşüm, ürünlerin atık hâline gelmeden tekrar kullanılmasıyla atık oluşumunu önlemektedir. Dolayısıyla daha az atık ortaya çıkması ile daha az atık depolama alanı kullanılması açısından da fayda sağlamaktadır. İleri dönüşümün bir diğer yararı ise çevreye bırakılan atıkların azaltılması aracılığıyla atık yığınlarında oluşan zehirli gazların atmosfere salınımını, toprağa ve suya karışma riskini indirgemesidir.
Soru: günlük hayatta yapılabilecek basit ileri dönüşüm örnekleri nelerdir?
Cevap: Kullanım ömrü bitmiş seramik ürünlerin, araba lastiklerinin saksıya çevrilmesi , yumurta kartonlarının ses yalıtım malzemesi olarak kullanılması, taşıma paletlerinin mobilyalara dönüştürülmesi, ömrünü tamamlamış kıyafetler den patchwork tekniğiyle elbise, ceket, çanta gibi eşyaların yapılması evlerimizde yapabileceğimiz basit ileri dönüşüm uygulama örnekleridir.
Ünite 4
Soru: Eko tasarım nedir?
Cevap: Eko tasarım, planlanan ürünün üretilmesi için gerekli olan hammaddenin elde edilmesinden, fonksiyonel bir ürüne dönüşmesine ve kullanım ömrü sonrasına kadar tüm yaşam döngüsünün tasarlanması olarak tanımlanabilir
Soru: Ürün yaşam döngüsü aşamaları nelerdir?
Cevap: Hammadde
Üretim
Dağıtım/Perakende
Tüketici Kullanımı
Geri Dönüşüm
Soru: Çevresel tasarım felsefeleri nelerdir?
Cevap: Çevresel tasarım felsefeleri : yeşil tasarım- eko tasarım ve sürdürebilirlik için tasarım dır.
Soru: Çevresel tasarım felsefeleri arasındaki dönüşüm süreci nasıl gerçekleşmiştir ?
Cevap: Yeşil tasarım pratik sorunları göz önünde bulundurarak genel tasarım süreciyle daha yakından bütünleşen eko tasarıma evrilmiştir. Daha sonra da eko tasarım, maliyet ve kalite gibi diğer rekabet unsurlarının yanı sıra çevresel boyutları da dikkate alarak çevresel ve ekonomik açıdan mükemmel ürünler tasarlamayı, üretmeyi ve satmayı amaçlayan bir ürün geliştirme stratejisi olan sürdürülebilirlik için tasarıma dönüşmüştür
Soru: Eko tasarımın belirleyici özelikleri nelerdir?
Cevap: Daha iyi tasarım ile ürünün tüm yaşam döngüsü boyunca çevresel etkilerin azaltılmasıdır.
Ürüne ait kalite, fiyat, güvenlik gibi faktörlerle birlikte çevresel etkisinin de hesaplanmasıdır.
Üretilecek olan ürünün henüz hammadde aşamasındayken çevreye etkisinin araştırılması ve üretim sürecinin bu şekilde planlanmasıdır.
Sosyal ve kültürel yönden kabul görebilecek yeni önerilerin, teknik olarak mümkün, çevre için mecburi olanlarını birleştiren bir tasarım faaliyetidir.
Soru: Sürdürülebilirlik nedir?
Cevap: “Sürdürülebilirlik, temelde ekoloji ve ekolojik sistemlerin fonksiyonlarını, süreçlerini ve üretkenliğini gelecekte de devam ettirebilme yeteneği olarak algılanmaktadır.
Geleceği tüketmek adına çözümlerin anlık değil kalıcı olmasını hedefleyen bir varoluş biçimidir (Ateş, s.106-107, 2013). Aynı zamanda Manfred Max Neef’in de dediği gibi “gelecek kuşakların ihtiyaçlarını karşılamakla ilgilidir.”
Soru: Eko tasarım yaklaşımları nelerdir?
Cevap: EkoTekrarTasarım (EcoReDesign),
Eko-Kıyaslama (Eco-Benchmarking)
Eko Yenileşim (Eco Inovasyon)
Soru: EkoTekrarTasarım (EcoReDesign) yaklaşımı nedir?
Cevap: EkoTekrarTasarım (EcoReDesign): Var olan bir firmada, var olan üretim metodu ve ürünün tekrar gözden geçirilmesi üzerine odaklanılmasıdır. Bu yöntem 1994’te çıkan ve ilk eko tasarım kılavuzlarından olan söz (promise) yaklaşımıdır.
Soru: Eko-Kıyaslama (Eco-Benchmarking) yaklaşımı nedir?
Cevap: Eko-Kıyaslama (Eco-Benchmarking): Piyasada var olan ürünlere bakarak çoğu firma rakiplerinin çevresel etkisi yüksek ürünlerini iyileştirmelerle daha makul ürünlere dönüştürerek üretmek isterken, pratiği kolay olan eko kıyaslama yaklaşımı benimsemektedirler.
Soru: Eko Yenileşim (Eco Inovasyon) yaklaşımı nedir?
Cevap: Eko Yenileşim (Eco Inovasyon): Çevresel ve ekonomik faydaları yüksek olan kökten yenilikçi ürünler üretmek için tüm bunların ötesinde yöntemlere ihtiyaç duyulmuştur. Bu sebeple ortaya çıkan eko yenileşim yaklaşımının yenilikçi ürünler ve servisler için bazı alt yaklaşımları vardır: Sürdürülebilir enerji teknolojileri veya yeni sürdürülebilir malzemeler gibi konuların tasarıma dâhil edilmesidir
Soru: Dieter Rams’ın iyi tasarım için on ilkesi nedir?
Cevap: 1. İyi tasarım yenilikçidir.
2. İyi tasarım bir ürünü kullanışlı kılar.
3. İyi tasarım estetiktir.
4. İyi tasarım bir ürünü anlaşılır kılar.
5. İyi tasarım göze batmaz.
6. İyi tasarım dürüsttür.
7. İyi tasarım uzun ömürlüdür.
8. İyi tasarım en ince ayrıntısına kadar eksiksizdir.
9. İyi tasarım çevre dostudur.
10. İyi tasarım mümkün olduğunca az tasarımdır
Soru: Eko tasarımın amacına uygun olması için tasarımcıların odaklanması gereken konular nelerdir?
Cevap: Tasarımcı, bir ürünün kullanım süresi ve çevresel etkisi hakkında bilgi sahibi olmalıdır; örneğin üretimi düşünmeden önce tasarımcı ürün yaşam döngüsünün bu aşamalarına odaklanmalıdır.
Tasarımcı üretim sonrası çevresel etkileri en aza indirmek için nereye odaklanacağını bilmelidir.
Tasarım sonuçlarının genel olarak biraz olumsuz bir etkisi olacaksa, tasarımcının tüm yaşam döngüsü boyunca birçok potansiyel etkiyi göz önünde bulundurması gerekir. Bu, malzeme çıkarma ve üretim, üretim, kullanım ve kullanım ömrü sonunda tasarımın çevre ile nasıl etkileşime girdiğini düşünmek anlamına gelir.
Soru: Yeşil parlaklık (Greenwashing) olarak da adlandırılan yeşil yıkama nedir?
Cevap: Yeşil parlaklık (Greenwashing) olarak da adlandırılan yeşil yıkama, halkı bir kuruluşun ürünlerinin, amaçlarının ve politikalarının çevre dostu olduğuna ikna etmek için yeşil PR (Green PR/ Green Public Relations) ve yeşil pazarlamanın aldatıcı bir şekilde kullanıldığı bir reklam veya pazarlama dönüşü biçimidir.
Soru: eko etiket nedir?
Cevap: Eko etiketler, ürünlerin üretim ve kullanım aşamalarında diğer ürünlere kıyasla çevreye daha az zarar verdiği düşünüldüğü takdirde ürünlere eklenen etiketlerdir. Günlük yaşamda kullanılan ürünlerin çevreye etkilerini ve sürdürülebilirliğini gösteren işaretlerdir.
Eko etiketleme ile tüketicilerin çevreye zarar vermeyen ürünleri tercih etmesi sağlanırken, üreticilerin de çevreye duyarlı üretim gerçekleştirmesi amaçlanmıştır.
Soru: Tip I Eko Etiket (Type I EcoLabel) nedir?
Cevap: Tip I eko etiket, üçüncü şahıs onaylı çevresel etiketleme olarak tanımlanabilir. Tip I eko etiketler çoklu ölçütleri temel alır. Üçüncü şahıslar tarafından belgelenmiş çevresel etiketleme programları ISO 1424’te uyumlu olarak sürdürülür. Şirketler uyumluluklarını kendileri ilan ederler ve ideal olarak yeterli üçüncü şahıslar tarafından onaylanmalıdır (Ecospecifier Global, 2013). Üçüncü şahıs olarak adlandırılan kavram ne üretici ne de tüketici olmayıp, şirket ya da organizasyonları ifade etmektedir.
Soru: Global GreenTag Certified (Avustralya), Blue Angel (Almanya), EU Ecolabel (Avrupa Birliği), WaterSense (ABD), Eco-Mark (Japonya),Climatop (İsviçre), Çevre Etiketi (Türkiye), Energy Star (ABD), SCS Recycled Content (ABD), Climatop (İsviçre) eko etiket örnekleri eko etiket tiplerine göre nasıl sınıflandırılır?
Cevap: Tip I eko etiket kapsamında olan: Blue Angel (Almanya), EU Ecolabel (Avrupa Birliği), Eco-Mark (Japonya) ve Çevre Etiketi (Türkiye)
Tip II eko etiket kapsamında olan: Energy Star (ABD), WaterSense (ABD), SCS Recycled Content (ABD)
Eko Tip III kapsamında olan: Global GreenTagCertified (Avustralya), Climatop (İsviçre)
Soru: Tip II Eko Etiket (Type II EcoLabel) nedir?
Cevap: Tip II eko etiketi, üreticiler ve ürün sağlayıcılar tarafından bildirimde bulunup, çevresel yeterlilikleriyle ilgili söylemleri belgelendiren programlardır. Etikette, bağımsız olarak değerlendirilip doğrulanmış, kaynak olarak tanımlanmış ve belirlenmiş kriterler kullanmazlar. Üç etiket türü içinde en az bilgi veren etiket oldukları söylenebilir.
Etiket, hükümetlerin, genellikle tüketicinin korunması yönetmeliğine göre olan iddialarını düzenlemektedir.
Soru: Tip III Eko Etiket (Type III EcoLabel) nedir?
Cevap: Tip III eko etiketlerin çevresel söylemleri, aynı işlevi yerine getiren ürünler arasında karşılaştırmalar yapmak ve ürünün yaşam döngüsü sürecinde sayısal, çevresel bilgileri sunmak olarak tanımlanabilir.
Soru: Tip III eko etiketlerin çevresel söylemleri nelerdir?
Cevap: Ek çevre bilgileri ISO 14040 standartları serisi ve uygun olarak bağımsız doğrulanmış yaşam döngüsü değerlendirmesi LCA (Life Cycle Assessment/Yaşam Döngüsü Değerlendirmesi) verileri, yaşam döngüsü envanter analizi LCI (Life Cycle Inventory/Yaşam Döngüsü Analizi) veri veya bilgi modüllerine dayanmaktadır.
Önceden belirlenmiş parametreler kullanılarak geliştirilmiştir.
Şirket veya şirketler, sanayi sektörü veya ticaret birliği, kamu yetkilileri, kurum ya da bağımsız bir bilimsel kurum veya başka bir kuruluş bir grup olarak bir program operatörü idaresine tabidir
Soru: Tip II eko etiketinin çevre söylemleri nedir?
Cevap: Dürüst ve doğru olmak,
Ürün ve sürecin belirli kısımlarının detaylandırılması,
Halkın anlayabileceği kullanım dili,
Ürün yararının ve öneminin açıklanması,
İddianın kanıtlaması
Ünite 5
Soru: Grafik tasarımcıların mesleki sorumlulukları ve tasarım öncelikleri ilk olarak hangi tarihte kim tarafından vurgulanmıştır?
Cevap: Grafik tasarımcıların mesleki sorumlulukları ve tasarım öncelikleri ilk olarak 1963 yılında Ken Garland tarafından kaleme alınan ve 20 tasarımcının altına imza attığı, “Önce Öncelikler” (First Things First) manifestosu ile vurgulanmıştır.
Soru: Grafik tasarımcıların basılı ve dijital üretim tekniklerinin seçiminde ve uygulanmasına yönelik tüm aşamalarında göz önünde bulundurulması gereken kavram hangisidir?
Cevap: Grafik tasarımcıların mesleki yükümlülüklerinin bir parçası kabul edilen sosyal sorumluluk kaygısı gerek basılı gerekse dijital üretim tekniklerinin seçimi ve uygulanmasına yönelik tüm aşamalarda sürdürülebilirlik kavramını göz önünde bulundurmayı gerektirir.
Soru: Basılı grafik ürünlerde formata ilişkin kararları dijital grafik ürünlerde alınan kararlardan ayıran unsurlar nelerdir?
Cevap: Basılı grafik ürünlerde formata ilişkin kararlar ölçü, ürün tipi, baskı yöntemi gibi fiziksel unsurlardan oluşurken, dijital grafik ürünlerde bu kararlar dosya formatı, depolama şekli gibi dijital ortama dair kavramları barındırır.
Soru: Mürekkebin kâğıda ya da belli bir yüzeye uygulanmasına yarayan çeşitli yöntemleri işaret eden baskı yöntemi türleri nelerdir?
Cevap: Ofset baskı, serigrafi, gravür, tipo baskı, püskürtmeli yazıcılar ya da lazer baskı, baskı türlerinden yalnızca bazılarıdır.
Soru: Ticari amaçlı başlıca baskı yöntemleri nelerdir?
Cevap: Ticari amaçlı başlıca baskı yöntemleri, ofset litografi, tipo baskı, fleksografi ve serigrafidir.
Soru: Tipo baskı yöntemine benzeyen Flekso baskıyı tipo baskıdan ayıran en temel özellik nedir?
Cevap: Tıpkı tipo baskı gibi yükseltilmişbir baskı yüzeyi kullanan flekso baskı yöntemi, tipo baskıdan farklı olarak çok yüksek hızlı bir döner çalışma sistemine sahiptir.
Soru: Serigrafi baskıda kalıp hazırlama yöntemi nasıl gerçekleşmektedir?
Cevap: Çok ince ve küçük gözenekli bir kumaş, çerçeveye gerilir. Her farklı baskı ve kimi zaman her bir farklı renk için ayrı ayrı hazırlanan bu çerçeveye, ışığa duyarlı emülsiyon yardımıyla baskı için kullanılacak imaj pozlandırılır. Pozlandırmanın ardından yapılan yıkama işlemi sonucunda baskı oluşturmayacak alanlardaki gözenekler emülsiyonun sertleşmesi ile tıkanır, baskı elde edilecek gözeneklerdeki emülsiyon akıp gider. Böylece baskıda kullanılacak kalıp hazırlanmış olur.
Soru: Kalıba ihtiyaç duymayan dijital baskı yöntemlerinin, geleneksel baskı yöntemlerine kıyasla çevreye daha az zarar verdiğine dayalı inanış nasıl açıklanmaktadır?
Cevap: Kalıba ihtiyaç duymayan dijital baskı yöntemlerinin, geleneksel baskı yöntemlerine kıyasla çevreye daha az zarar verdiğine dair yaygın bir inanış vardır. Ancak bu Dijital baskı tekniği, geleneksel baskı tekniklerinden o kadar büyük farklılıklar gösterir ki, bunların çevre üzerindeki etkilerini karşılaştırmak çok zordur. Baskı makinesinin beklenen kullanım süresi ya da zamanla değiştirilmesi gereken bileşenleri de göz önüne alındığında, bu tekniklerin çevre üzerindeki olası etkilerinikıyaslamak güçleşir.
Soru: Basılı grafik ürünlerde sürdürülebilirliğe etki edebilecek unsurlar nelerdir?
Cevap: Basılı grafik ürünlerde mürekkep ve kâğıt seçimi dışında, sürdürülebilirliğe etki edebilecek diğer
unsurların başında grafik ürünün boyutu, standart kâğıt boyları ve özel ölçü baskılar, katlama, ciltleme ve baskı sonlandırma işlemleri, basılı grafik ürünlerin yaşam döngüsü ve çok amaçlı grafik ürünler gelmektedir.
Soru: En çok basılı grafik ürünlerde karşılaşılan “Fire” kavramı nasıl açıklanmaktadır?
Cevap: Fire, bir malın üretim aşamalarında kendiliğinden ya da üretim yöntemi ve teknolojisine bağlı olarak oluşan hammadde azalması olarak açıklanabilir. Baskı sürecinde atık mürekkep ve kâğıt başlıca firelerdir.
Soru: Kitapçık, bülten, broşür gibi çok sayfalı grafik ürünün sayfalarını bir arada tutmak için yapılan çeşitli
baskı sonrası işlemlerden biri olan katlama yönteminin hangisi olacağı nasıl belirlenmelidir?
Cevap: Tek kırımlı, iki kırımlı, akordeon gibi birçok katlama yöntemi bulunur. Bu seçeneklerin arasından
hangisinin tercih edileceği, yapılacak tasarımın ihtiyaç duyduğu sayfa sayısına, bilgilerin organize edilme yöntemine ya da izleyicinin tasarımı hangi sırayla takip etmesi istendiğine göre değişiklik gösterecektir.
Soru: “Gofre” kavramı nasıl tanımlanmaktadır?
Cevap: Gofre, kâğıt üzerinde fiziksel basınç ile oluşturulan kabartma etkisidir (Uçar, 2019).
Soru: Selefon kaplamanın özellikleri nelerdir?
Cevap: Selefon Kaplama, üzerine baskı yapılmış olan kâğıt ya da kartonun, baskıdan sonra ince ve şeffaf bir filmle kaplanmasıdır. Bu kaplama baskı yüzeyinin suya ve yıpranma gibi diğer fiziksel etmenlere karşı dayanıklılığını artırır.
Soru: Grafik tasarım ürünlerinin kullanım amaçları neler olabilir?
Cevap: Grafik tasarım ürünleri, belli bir amaç ya da ihtiyaca istinaden tasarlanırlar. Bu amaç okuyucuyu bir
konu hakkında bilgilendirmek, bir markayı tanıtmak ya da bir ürünü üretimden son kullanıcıya ulaşıncaya dek dış koşullardan korumak ve bunu yaparken ürünün dikkat çekiciliğini artırmak olabilir.
Soru: Vektörel ve raster grafiği birbirinden ayıran en önemli farklar nelerdir?
Cevap: Vektörel ve raster grafiklerin en önemli farklarından biri, vektörel grafiklerin ne kadar büyütülürse
büyütülsün, görüntü kalitesinin azalmamasıdır. Ayrıca Raster grafik dosyaları piksellerden oluşturulan görüntülerdir. Vektörel grafik dosyalarında piksel yoktur.
Soru: İklim değişikliği konusunda çalışmalar yapan My Climate organizasyonu dijital karbon ayak
izini azaltmak için tüm bilgisayar ve internet kullanıcılarına neler önermektedir?
Cevap: Video akışını (streaming) azaltmak, cihazları daha uzun süre kullanmak, kullanılmayan elektronik cihazları doğru şekilde geri dönüşüme kazandırmak, e-posta kutularını düzenli olarak boşaltarak gereksiz depolama alanı kullanımını engellemek, dosyaları mümkün olduğunca yerel olarak depolamak ve çevrimiçi depolama sağlayan bulut benzeri hizmetleri daha az kullanmak, mobil internet bağlantısı yerine yerel ağ bağlantılarını tercih etmek (Myclimate, 2022)
Soru: Sürdürülebilir grafik tasarıma katkı sağlayacak tasarım kararları neler olabilir?
Cevap: Alınacak doğru tasarım kararları sürdürülebilir grafik tasarıma yaklaşmaya yardımcı olacaktır. Sayfa düzeni, tipografik kararlar hatta doğru tasarlanmış bilgi grafikleri, grafik tasarımında sürdürülebilirliğe katkı sağlayabilir.
Soru: Tipografi nasıl tanımlanmaktadır?
Cevap: Tipografi, en basit şekliyle harfleri ve kelimeleri düzenleme sanatı veya uygulaması olarak tanımlanabilir.
Soru: Bilgigrafi nasıl tanımlanmaktadır?
Cevap: Bilgigrafi, görünenden fazla bilgi ve mesajın profesyonel bir dil ve anlaşılır, hazmedilebilir, açıklayıcı bir biçimle görsel olarak tasarlanmasıdır
Soru: Bilgigrafik tasarımların sağladığı yararlar nelerdir?
Cevap: Bilgigrafi (infografik) tasarımlar, grafik tasarımın en etkili görsel iletişim kurma araçlarından
biridir. Bu grafikler, büyük miktarlardaki verileri ya da karmaşık bilgileri hızlı ve kolay anlaşılabilir
biçimde görselleştirmeye yarar. Etkili biçimde kullanıldığında yazıyla paylaşıldığında çok uzun bir
anlatım gerektirecek bir bilgiyi çok daha küçük bir alan kullanarak görselleştirmeye ve okuyucuya iletmeye yardımcı olurlar. Bu da bilgigrafileri, bilgiyi organize etmek ve okuyucuya kolaylıkla ulaştırmanın yanı sıra daha az tasarım alanı (dolayısıyla daha az kâğıt ve mürekkep) gerektiren bir seçenek hâline getirir.
Ünite 6
Soru: Basılı grafik ürünler için üretim süreci kaç aşamada ele alınır?
Cevap: Basılı grafik ürünler için üretim süreci Tasarım, Uygulama, Baskı (Baskı öncesi hazırlık, baskı, baskı sonlandırma ve ciltleme) ve Dağıtım olmak üzere dört aşamada ele alınmaktadır.
Soru: Grafik üretim süreci basamaklarından stratejik planlama kaç aşamadan oluşmaktadır?
Cevap: Stratejik planlama: Üretilecek grafik ürünü tanımlama, amaçlarını, hedef kitlesini ve formatını belirleme aşamalarından oluşmaktadır.
Soru: Grafik üretim süreci basamaklarından baskı sonlandırma hangi işlemleri kapsamaktadır?
Cevap: Baskı sonlandırma: Baskı işlemi tamamlanan kağıtların kenarlarının tıraşlanması, gerekli durumlarda
lak, gofre (kabartma), katlama, ciltleme gibi baskı sonlandırma işlemleri uygulamalarını kapsamaktadır.
Soru: Grafik Üretim Süreci basamaklarından biri olan Yaratıcı Fikir ve Konsept Geliştirme basamağı hangi düşünme tekniklerini kullanmaktadır?
Cevap: Sürecin ikinci basamağı olan yaratıcı fikir ve konsept geliştirme aşamasında beyin fırtınası, zihin haritaları, altı şapkalı düşünme gibi düşünme tekniklerinden yararlanılarak iletilmek istenilen mesajın çarpıcı, etkili, özgün, akılda kalıcı bir yolla ve belirlenen tasarım konsepti dâhilinde iletilmesi amaçlanır
Soru: Konsept kavramı nasıl tanımlanmaktadır?
Cevap: Konsept, Tema olarak da ifade edilebilen tasarım konsepti; tasarıma yön veren temel duygu, kavram ya da fikir olarak tanımlanabilir. Bir tasarımın konsepti o tasarım probleminin çözümü arkasındaki temel fikirdir ve tasarımın özünü ifade eder.
Soru: CTP (Computer to plate) kavramı nasıl açıklanmaktadır?
Cevap: CTP (Computer to plate), Ofset baskı yöntemiyle basılmak üzere bilgisayarda tamamlanan
tasarımı ya da oluşturulan görüntüyü, film kullanımı gerekmeden doğruca kalıba taşıyan pozlandırma sistemidir.
Soru: Yüksek baskı, çukur baskı ve düz baskı olarak adlandırılan baskı türlerinin birbirlerinden farkı nedir?
Cevap: Kalıptaki yüksek kısımların mürekkeple temas ettiği baskı üretim tekniklerinin genel ismi yüksek baskı teknikleridir. Benzer şekilde kalıpta oluşan alçak kısımların mürekkeple dolmasıyla baskı üretilen yöntemlerse çukur baskı yöntemleri olarak adlandırılır. Yüksek ve çukur baskı yöntemlerinin aksine herhangi bir seviye farkını temel almayan baskı yöntemleri ise düz baskı teknikleri olarak bilinmektedir.
Soru: Ofset baskının teknik olarak çukur ve düz baskı yöntemlerinden farkı nedir?
Cevap: Çukur ve düz baskı yöntemlerinde kâğıdın baskı olacak ya da olmayacak kısımları mürekkebin kalıptaki çukurlara dolması ya da kabartılara tutunmasıyla gerçekleşirken ofset baskıda kalıbın tüm yüzeyi eşit bir yüksekliğe sahiptir.
Soru: Dijital baskı tekniklerini düz baskı, çukur baskı ve yüksek baskı tekniklerinden ayıran en önemli nokta nedir?
Cevap: Dijital baskı yöntemleri diğer baskı tekniklerinin mekanik süreçlerinden farklı bir sürece sahiptir. En büyük farksa dijital baskı yöntemlerinde herhangi bir kalıbın kullanılmamasıdır.
Soru: Braille alfabesi nasıl açıklanmaktadır?
Cevap: Braille alfabesi adını yaratıcısı Loise Braille’den (1809-1852) alan, görme engelli insanların hızlı ve verimli şekilde okumasına/yazmasına imkan veren dokunsal bir sistemdir.
Soru: Forma kavramı nasıl tanımlanmaktadır?
Cevap: Forma, basılı bir kağıdın en az bir kez olmak üzere mümkün olduğunca katlanarak kitap, dergi, katalog gibi ciltli yayınların sayfaları olacak şekle getirilmiş hâlidir.
Soru: Baskı tekniklerinin en önemli malzemelerinden biri olan mürekkep nasıl tanımlanmaktadır?
Cevap: Mürekkep bir bilgiyi, düşünceyi ya da mesajı başka birine iletmek için kağıt, kumaş, plastik, ahşap gibi bir yüzey üzerinde görsel değişiklikler yapmaya ya da uygulandığı yüzeyin izleyici tarafından algılanan rengini değiştirmeye yarayan araçtır.
Soru: Baskı tekniklerinde kullanılan mürekkep hangi özelliklere sahip olmalıdır?
Cevap: Mürekkep, uygulanmak istenen yüzeye taşınabilmeli yani bu işlem sırasında akışkan bir yapıda olmalıdır. Ancak uygulama yüzeyine taşındıktan sonra katılaşmalı ve kurumalıdır.
Soru: Mürekkebin bileşenleri kaça ayrılmaktadır?
Cevap: Mürekkebin asıl görevi olan renklendirmeyi sağlayan boyar maddeler/pigmentler, bu
maddeleri/pigmentleri çözecek, taşıyacak ve baskı yüzeyine bağlayacak maddeler mürekkebin bileşenlerini oluşturur. Bu bileşenler üç ana gruba ayrılır.
1. Mürekkebe rengini veren renklendirici maddeler,
2. Mürekkebin akış ve kuruma gibi özelliklerini belirlemede yardımcı olan taşıyıcı, çözücü ve bağlayıcı akışkanlar,
3. Sertlik ya da ıslanma yeteneği gibi özelliklerde etkili olan yardımcı katkı maddeleridir.
Soru: Grafik tasarım sürecinin çevresel etkilerinin temelini oluşturan faktörler nelerdir?
Cevap: Baskı yüzeyi olarak kullanılacak kağıt, karton, plastik, cam, ahşap, metal gibi malzemelerin ve baskı mürekkebinde kullanılan bileşenlerin temini, bu bileşenlerin üretim süreçleri ve son olarak da görevini tamamlayan grafikürünün kendisi çevresel etkilerin temelini oluşturmaktadır.
Soru: Suyun baskı aşamasındaki yaygın kullanım alanları nelerdir?
Cevap: Suyun baskı aşamasındaki ihtiyaç alanları kullanılan baskı tekniğine ve teknolojisine bağlı
olarak farklılaşmakla birlikte yaygın kullanım alanlarından bazılarını sıralamak gerekirse:
• Kalıpların baskı oluşturmayacak yüzeylerinin mürekkebi tutmaması için sürekli olarak nemlendirilmesinde (nemlendirme sistemli ofset matbaacılıkta),
• Baskıda kullanılan kağıtların statik elektriklenme ya da kuruyarak sertleşmesi gibi sorunları engellemek için kullanılan nemlendirme sistemlerinde,
• Temizlik işlemlerinin belli aşamalarında,
• Soğutma sistemlerinde, atık maddelerin bertaraf edilmesinde,
• Kimyasal işleme maruz kalan kalıpların kullanıma hazırlanması aşamasında yıkanmasında (serigrafi gibi tekniklerde).
Soru: Su ayak izi nasıl tanımlanmaktadır?
Cevap: Su ayak izi, bir tüketici ürün veya hizmetinin tüm üretim zinciri boyunca kullanılan tatlı su hacmini (litre veya metreküp olarak) ölçen çevresel bir göstergedir.
Soru: A4 ölçülerinde bir kağıdın su ayak izi kaç litre aralığında değişim göstermektedir?
Cevap: A4 ölçülerinde (21x29,7 santimetre) bir kağıdın su ayak izi 2-13 litre arasında değişmektedir.
Soru: Grafik üretim süreçlerinin toprak kirliliğine neden olduğu durumlar nelerdir?
Cevap: Grafik üretim süreçleri toprak kirliliğine iki şekilde neden olabilir. Bunlardan ilki üretim süreçlerinin neden olduğu katı ve kimyasal atıkların toprağa karışması, diğeri ise uygun şekilde geri dönüştürülmeyen ya da geri dönüşüme uygun olmayan, kullanımı tamamlanmış basılı grafik ürünlerin atığa dönüşmesi şeklinde gerçekleşir.
Soru: Baskı öncesi ve sonrası dâhil tüm baskı aşamalarında oluşan atıkların en önemlileri hangileridir?
Cevap: Baskı öncesi ve sonrası dâhil tüm baskı aşamalarında oluşan atıkların en önemlileri atık mürekkep,
makinelerin temizliğinde kullanılan solventler, su bazlı mürekkeplerin atık suları, kalıp yapımında
kullanılan çözeltiler, atık kağıtlar, atık filmler, hatalı baskılar, temizleme solventleri ve VOC’lardır
(uçucu organik bileşiklerdir).
Ünite 7
Soru: Ambalaj nedir?
Cevap: Ambalaj yükleme, depolama ve taşıma sırasında ürünü koruyacak şekilde ürüne koruyucu ve bilgilendirici bir kaplama sağlama sürecidir. Ayrıca koruduğu ürünün içeriği hakkında ilgili tüm taraflara (nakliyeci, toptancı, perakendeci, alıcı vb.) faydalı bilgiler sağlamayı amaçlar. İyi bir ambalaj tasarımının işlevleri korumak ve bilgilendirmekle sınırlı değildir. Ambalaj aynı zamanda içinde bulundurduğu ürünün ve o ürünü üreten markanın müşterileri ya da potansiyel müşterileri ile iletişim kurma aracıdır. Bu özelliğiyle ambalajların ürünün ya da markanın “yüzü” olduğu söylenebilir.
Soru: Ambalaj hangi konularda etkili ve belirleyicidir?
Cevap: Ambalaj, ürünün müşteri tarafından satın alma kararında etkili olduğu gibi aynı zamanda nakliye, depolama ve satış aşamalarındaki fire-zayiat oranı ya da aracı/satıcı firmaların söz konusu ürünü stoklamaya istekli olup olmayacakları konusunda da belirleyici olabilir.
Soru: Ambalaj tasarımının sahip olması gereken özelliklerden bilgilendirme nedir?
Cevap: Bilgilendirme, ambalajın üzerinde yer alan tanıtıcı ya da bilgilendirici unsurların belirlenmesi ve tasarlanması olarak özetlenebilir. Örneğin gıda ambalajlarının birçoğunda söz konusu gıdanın içindekiler ve besin değerleri yer alır. Benzer şekilde hazırlama ve servis önerileri, saklama koşulları ya da alerjen uyarıları gibi önemli bilgiler de ambalaj üzerinde bulunur.
Soru: Ambalajın üzerindeki tasarımın söz konusu ürünü ve markayı temsil etmesi ne demektir?
Cevap: Ambalajın üzerindeki tasarımın söz konusu ürünü ve markayı temsil etmesidir. Bir ambalaj içinde hangi ürünün olduğunu, tüketiciye nasıl bir ürün sunduğunu, hedef kitlesinin kimler olduğunu anlaşılır kılarken aynı zamanda üreticisinin yaratmak istediği kurumsal imaja uygun bir iletişim kurmalıdır. Etiketleme yalnızca estetik bir kaygı değildir. Ürün hakkında bilgi verme konusunda başarısız bir ambalaj ürün satışlarını olumsuz etkileyebilir, hatta insan sağlığını tehdit eden sonuçlar doğurabilir.
Soru: Açılma şekli ambalajın başarısını etkiler mi?
Cevap: Ambalajın başarısını etkileyen diğer bir özellik ambalajın açılma şeklidir. Kimi ambalajlar kullanım öncesi yalnızca bir kez açılırken bazı ambalajların açılır-kapanır olması gerekebilir. Eğer ürün müşterilerin satın almadan önce denemek veya incelemek isteyebileceği bir şekilde dağıtılacaksa ambalajın açılması ve yeniden kapanması kolay olmalıdır. Öte yandan ürününüz alıcı dışında hiç kimse tarafından açılmamayı gerektiriyorsa (örneğin reçetesiz satılan bir ilaç gibi) bu durumda da ambalajın kurcalanmaya karşı dayanıklı olması ve bu dayanıklılığının anlaşılır olması gerekecektir.
Soru: Ambalajın dayanıklı olması neden önemlidir?
Cevap: İyi bir ambalajın bilgilendirme yeterliği, nasıl açıldığı ya da kapandığı, biçim ve ebatları kadar önemli diğer bir kıstas ise şüphesiz ki dayanıklılıktır. Birçok ürün üretim noktasından nihai alıcısına ulaşıncaya kadar yer değiştirir. Bu yer değişimi çoğunlukla sarsıntıları, ısı ve ışık değişikliklerini, çeşitli fiziksel darbeleri, nem değişikliklerini ve kimi zaman da suya maruz kalmayı beraberinde getirir. Eğer üreticinin dağıtım ağının, ürünü tüm bu dış etmenlerden koruyacak önlemleri bulunmuyorsa ürünü bahsi geçen fiziksel koşullardan koruma görevi ambalaja düşer.
Soru: Bir ambalajın yerine getirmesi gereken en temel vazifeler nelerdir?
Cevap: Bir ambalajın yerine getirmesi gereken en temel vazifeleri özetleyecektir: 1. Koruma 2. Bir araya getirme 3. Kolaylık sağlama 4. Kapsama
Soru: Ambalajın kolaylık sağlaması ne demektir?
Cevap: Ambalajın kolaylık sağlaması ile paketin lojistik ve tüketici açısından elverişli olması kastedilmektedir. Lojistik elverişlilik ambalajın nakliye ve depolanmasında kolaylık gerektirirken, tüketici açısından elverişlilik ise ambalajın rahat açılıp kapanmasını, kolaylıkla taşınmasını gerektirir.
Soru: Satış ambalajı ya da iç ambalaj olarak da adlandırılan birincil ambalaj, ne demektir?
Cevap: Satış ambalajı ya da iç ambalaj olarak da adlandırılan birincil ambalaj, bir ürünle doğrudan temas hâlinde olan ve ürünün kendini kapsayan ambalajdır.
Soru: Ambalajların sınıflandırılması nasıl yapılır?
Cevap: Ambalajları kullanım amaçlarına göre sınıflandırmak mümkündür. Bunlardan ilk ikisi olan birincil ve ikincil ambalaj, tüketicilerin daha sık karşılaştıkları ambalajlardır. Satış ambalajı ya da iç ambalaj olarak da adlandırılan birincil ambalaj, bir ürünle doğrudan temas hâlinde olan ve ürünün kendini kapsayan ambalajdır. İkincil ambalaj ya da dış ambalaj olarak bilinen ambalaj ise birincil ambalajla kaplanmış olan birden çok ürünü bir arada tutan ambalajdır. Üçüncül ambalaj veya diğer bir ifade ile nakliye ambalajı ise birincil ya da ikincil ambalajın üreticiyle satıcı arasındaki dağıtım ve depolama gibi süreçlerde zarar görmesini engellemek, taşıma ve depolama kolaylığı sağlamak amacıyla kullanılır
Soru: Bir ambalajın yapısı ve kullanılacak malzemeye karar vermek için hangi soruları sormak gerekir?
Cevap: Bir ambalajın yapısı ve kullanılacak malzemeye karar vermek için şu soruları sormak yerinde olacaktır: • Ürün nedir? • Ürünün nasıl korunması gerekiyor? • Ürün nasıl taşınacak? • Ürün nasıl ve nerede saklanacak? • Ürün nasıl sergilenecek? • Ürün nerede satılacak? • Hedef tüketici kim? • Maliyet kısıtlamaları nelerdir? • Üretim miktarları nelerdir? • Üretim takvimi nedir? • Önceden var olan bir ambalaj yapısı (formu) yeniden biçimlendirilebilir mi? • Hazır ambalaj formlarından biri seçilebilir mi? • Özel bir ambalaj yapısı geliştirilmeli mi? • Birincil ambalaj yapısı nedir? • İkincil ambalaj yapısı nedir? • Kapatma ihtiyaçları nelerdir? Açma, dağıtma, yeniden kapama gibi özellikler sunan bariyer ya da kapaklara ihtiyaç duyulabilir
Soru: Çeliğin ambalaj malzemesi olarak tercih edilme sebebi nedir?
Cevap: Çeliğin ambalaj malzemesi olarak tercih edilme sebebi çoğunlukla paslanmaya karşı belli ölçüde koruma sağlamasıdır. Bu nedenle kaplama malzemesi olarak çelik sıklıkla kullanılır.
Soru: Alüminyum hangi ambalajlarda kullanılır?
Cevap: Metal kutularda, folyolarda ve kapaklarda paketleme için kullanılan alüminyum ambalajlamada kullanılan önemli malzemelerden biridir. Alüminyum aslında yerkabuğunda demirden daha boldur ve yerkabuğunun ağırlıkça yaklaşık yüzde 8,13’ünü oluşturur. Bununla birlikte, alüminyum hiçbir zaman serbest bir metal olarak bulunmaz ve genellikle bir silikat veya metal silikatların bir karışımı hâlinde bulunur. Alüminyumun silikatlardan ayrıştırılması kimyasal olarak karmaşık ve çok pahalıdır. Bu nedenle ticari olarak üretilen tüm alüminyum, boksit olarak bilinen diğer malzemelerle karışmış olan çok daha küçük hidratlı alüminyum oksit tortularından gelir.
Soru: Ağartma (kağıt) ne demektir?
Cevap: Ağartma (Kağıt): Kağıdın orijinal rengini beyazlatmak ve parlaklığını artırmak için kağıt üretimi sırasında uygulanan kimyasal işlemler.
Soru: Ambalaj açısından plastik kullanımı sürdürülebilirlik açısından nasıldır?
Cevap: Plastik, sürdürülebilirlik söz konusu olduğunda diğer malzemelerden daha karmaşık bir duruma sahiptir. Çoğu ambalaj ürünü için standart malzeme olan plastik ve türevleri farklı birçok işleve sahiptir. Aslında alternatiflerine göre çok daha hafif oldukları için nakliye esnasında oluşan karbon ayak izini bile azaltabilir. Bu açıdan bakıldığında plastiğin aslında kendi başına kötü olmadığı ve değerli bir malzeme olduğu söylenebilir. Sorun plastiğin kullanılma biçiminden kaynaklanmaktadır. Verimli şekilde geri dönüştürülemeyen ya da hiç geri dönüşüme uğramayan plastiklerin yarattığı kirlilik, geri dönüştürülmüş plastiklerde bulunan tehlikeli kirleticiler, plastiğin üretimi sırasında açığa çıkan sera gazı emisyonu ve ithal fosil yakıt ihtiyaçları gibi dolaylı sorunlar plastik ürünlerin sürdürülebilirlikte beklenen seviyenin gerisinde kalmasının başlıca sebeplerindendir
Soru: Çözünebilir plastikler nedir?
Cevap: Çözünebilir plastikler: Çevredeki kimyasal, biyolojik ve/veya fiziksel kuvvetler yoluyla bir kontrole kıyasla makul ölçüde hızlandırılmış bir hızda bir polimerin omurgasında bağ kesilmesine maruz kalan ve plastiklerin parçalanmasına veya parçalanmasına yol açan plastik malzemelerdir.
Soru: ECF (Elemental Chlorine Free Pulp) - Elementer klorsuz kağıt hamuru nedir?
Cevap: ECF (Elemental Chlorine Free Pulp) - Elementer klorsuz kağıt hamuru: Ağartma işleminde elementer klor kademesi kaldırılarak ağartılmış kağıt hamuru.
Soru: TCF (Totally Chlorine Free Pulp) nedir?
Cevap: TCF (Totally Chlorine Free Pulp) - Tamamen klorsuz kağıt hamuru: Ağartma işleminden klor bileşiklerinin tamamen kaldırılmış olduğu kağıt hamuru.
Soru: Biyolojik olarak çözünebilir plastikler ne demektir?
Cevap: Biyolojik olarak çözünebilir plastikler (Biyobozunur/Biyoçözünür plastikler): Birincil bozunma mekanizmasının bakteri, mantar, alg, maya gibi mikroorganizmaların etkisiyle olduğu bozunabilir plastiklerdir.
Soru: Kirlilik nedir?
Cevap: Kirlilik insan sağlığı ve/veya çevre üzerinde olumsuz etkileri olabilecek kirleticilerin birikmesi olarak ifade edilebilir. Kirlilik her yerde mevcuttur. Metaller, organik ve inorganik bileşenler, radyoaktif maddeler, hastalıklara yol açan patojenler, mikroplar, güneşin zararlı ışınları gibi çok farklı şekillerde karşımıza çıkabilirler. Kirleticiler su, toprak, hava, gıda ya da insan kaynaklı olabilirler. Çevre (yani, toprak, su, atmosfer) ve atmosferik koşullar kirleticilerin kaderinde önemli bir rol oynar. Kirleticiler, çevreye giriş ve etkileşimden sonra kimyasal ve fiziksel değişimler yaşarlar. Ancak yok edilemezler sadece bir biçimden diğerine dönüştürülebilirler. Bu nedenle bu kirleticilerin çevreye ne oranda karıştığını, dönüşümlerini ve nereye vardıklarını değerlendirmek hayvan ve insan sağlığı için çok önemlidir. Bazı kirleticiler düşük konsantrasyonlarda zehirli olmasalar da toprağa yüksek seviyelerde eklenen nitratlı gübreler gibi ekosisteme yüksek konsantrasyonlarda eklendiklerinde zehirleyici etki gösterirler. Bu nitratlar su sistemlerine ulaşırsa bebeklerde tedavi edilmediğinde ölüme yol açabilen methemoglobinemi gibi hastalıklara neden olabilir
Ünite 8
Soru: Tasarım nedir?
Cevap: “Tasarım, belli bir sorunu çözmeyi hedefleyen, veri ve bilgiye dayalı, ancak sanat ve hayal gücünün de dahil olduğu, planlı bir üretim sürecidir”.
Soru: Grafik tasarım nedir?
Cevap: Grafik tasarım, verilmek istenen mesajı doğrudan ve etkili bir biçimde izleyiciye ulaştıran görsel iletişim disiplinidir. Çok karmaşık konularda bile, mesajı kolay ve hızlı biçimde hedeflenen kitleye ulaştırabilir. Bazen iyi tasarlanmış tek bir görsel bile, onlarca kitabın yapamadığı etkiye ulaşabilir. Bugün yüz yüze olduğumuz çevresel sorunların çözümü ve gelecek nesillere yaşanabilir bir dünya bırakmak adına atılacak ilk adım, insanlarda konuyla ilgili farkındalık ve duyarlılık oluşturmaktır. Bu noktada grafik tasarım devreye girer ve pek çok kampanyada üstlendiği rol ile insanların bilinç düzeyini yükseltmeye katkı sağlar.
Soru: Çevre kirliliği nedir?
Cevap: Çevre kirliliği genel olarak; hava kirliliği, su kirliliği, toprak kirliliği, gürültü kirliliği ve görüntü kirliliği alt başlıklarında ele alınır.
Soru: Görüntü kirliliği nedir?
Cevap: Görüntü kirliliği ya da görsel kirlilik çoğunlukla insan eliyle oluşturulan etrafımızda gördüğümüz, insan psikolojisi üzerinde olumsuz etkiler bırakan hoş olmayan görüntüleri kapsar. Daha çok kentleşmenin yoğun olduğu yerlerde görülür
Soru: Etik nedir?
Cevap: Etik veya ahlak felsefesi doğru davranışlarda bulunmak, doğru bir insan olmak ve insani değerler hakkında düşünme pratiğidir. Etik terimi Yunanca “kişilik, karakter” anlamına gelen “ethos” sözcüğünden türemiştir. Her ne kadar birbirlerinin yerine kullanılsalar da ahlak ve etik farklı kavramlar olarak değerlendirilebilir. Etik daha çok felsefenin bir alanı olarak doğru bir biçimde yaşamaya dair yapılan tartışmaları ve bu alanda geliştirilmiş iddiaları kapsarken, ahlak toplumsal kabuller, gelenekler, varsayımlar, kurallar ve yasalar üzerine kuruludur
Soru: Ahlak nedir?
Cevap: Ahlak ya da sağtöre, kelimenin en dar anlamıyla, neyin doğru veya yanlış sayıldığı (sayılması gerektiği) ile ilgilenir. Terim genellikle kültürel, dinî, dünyevi ve felsefi topluluklar tarafından, insanların (öznel olarak) çeşitli davranışlarının yanlış veya doğru oluşunu belirleyen bir yargı ve ilkeler sistemi kavramı ve/ veya inancı için kullanılır. Ahlak, Arapça “hulk”(huy) kelimesinin çoğulu olup huylar, seciyeler anlamına gelir
Soru: Meslek etiği nedir?
Cevap: Meslek etiği, mesleki davranışla ilgili neyin doğru, neyin yanlış, neyin haklı, neyin haksız olduğu hakkında inançlara dayalı ilkeler ve kurallar topluluğudur. Meslek etiği kişinin, işletmenin/kurumun ve toplumun etik anlayışından etkilenir. Toplum, müşteriler, rakipler, devlet meslek etiğini etkileyen unsurlardır
Soru: Grafik tasarımda meslek etiği nedir?
Cevap: Grafik tasarımda meslek etiği grafik ürünün yaratım sürecinden doğuşuna, müşteriler ile ilişkiden topluma ve çevreye karşı sorumluluklara, mesleğe ve meslektaşlarına olan mesuliyetine daha birçok alanı kapsamaktadır.
Soru: Tasarımcının Müşterilere karşı sorumluluğu nedir?
Cevap: Tasarımcının Müşterilere Karşı Sorumluluğu: a. Tasarımcı, müşterinin iş ve tasarım standartları hakkında bilgi sahibi olacak ve mesleki sorumluluk sınırları dâhilinde müşterinin çıkarlarına en uygun şekilde hareket edecektir. b. Tasarımcı, ilgili müşterilerin veya işverenlerin anlaşması olmadan çıkar çatışması yaratan görevlerde aynı anda çalışmayacaktır. c. Tasarımcı, bir projenin tamamlanmasından önce devam eden tüm çalışmaları ve müşteri hakkındaki bilgileri tutacak ve müşterinin rızası olmadan bu bilgileri hiçbir şekilde ifşa etmeyecektir. Tüm personelin buna göre hareket etmesini sağlamak, tasarımcının sorumluluğundadır. d. Müşteri veya işverenden gelen, tasarımcının etik standartlarının ihlalini içeren talimatlar, tasarımcı tarafından düzeltilmelidir veya reddetmelidir. Tasarımcının Diğer Tasarımcılara Karşı Sorumluluğu: a. İş olanaklarını takip eden tasarımcılar, adil ve açık rekabeti desteklemelidir. b. Profesyonel tasarımcı, başka bir tasarımcının üzerinde çalıştığı veya çalışmakta olduğu herhangi bir profesyonel görevi bilerek kabul etmeyecektir. c. Tasarımcı, etik olmayan teşviklerle doğrudan veya dolaylı olarak başka bir tasarımcının yerini almaya veya onunla rekabet etmeye çalışmamalıdır. d. Tasarımcı, başka bir tasarımcının çalışmasını eleştirirken objektif ve dengeli olmalı ve bir tasarımcı meslektaşının eserini veya itibarını karalamamalıdır. e. Tasarımcı, başka bir kişinin mülkiyet haklarının izinsiz olarak ihlal edilmesini içeren talimatları kabul etmeyecek veya bu tür ihlalleri içeren çalışmalar içinde bilinçli olarak yer almayacaktır. f. Kendi ülkesinden başka bir ülkede çalışan profesyonel bir tasarımcı, ilgili ulusal toplumun davranış kurallarına uyacaktır.
Soru: Tasarımcının diğer tasarımcılara karşı sorumluluğu nedir?
Cevap: Tasarımcının Diğer Tasarımcılara Karşı Sorumluluğu: a. İş olanaklarını takip eden tasarımcılar, adil ve açık rekabeti desteklemelidir. b. Profesyonel tasarımcı, başka bir tasarımcının üzerinde çalıştığı veya çalışmakta olduğu herhangi bir profesyonel görevi bilerek kabul etmeyecektir. c. Tasarımcı, etik olmayan teşviklerle doğrudan veya dolaylı olarak başka bir tasarımcının yerini almaya veya onunla rekabet etmeye çalışmamalıdır. d. Tasarımcı, başka bir tasarımcının çalışmasını eleştirirken objektif ve dengeli olmalı ve bir tasarımcı meslektaşının eserini veya itibarını karalamamalıdır. e. Tasarımcı, başka bir kişinin mülkiyet haklarının izinsiz olarak ihlal edilmesini içeren talimatları kabul etmeyecek veya bu tür ihlalleri içeren çalışmalar içinde bilinçli olarak yer almayacaktır. f. Kendi ülkesinden başka bir ülkede çalışan profesyonel bir tasarımcı, ilgili ulusal toplumun davranış kurallarına uyacaktır.
Soru: Tasarımcı kapsamında ücret kavramı nedir?
Cevap: Ücretler: a. Profesyonel tasarımcı yalnızca bir ücret, telif, maaş veya üzerinde anlaşmaya varılan miktar karşılığında çalışacaktır. Tasarımcı, yüklenicilerden veya tedarikçilerden herhangi bir komisyon, gizli indirim, ödenek veya ayni katkı almayacak. b. Müşterinin bilgisi ve anlayışı dâhilinde, müşteriye faturalandırılabilir geri ödeme kalemlerinde yüzde olarak makul bir işleme ve yönetim ücreti eklenebilir. c. Bir proje sırasında tasarımcı tarafından yapılan tavsiyeden yararlanabilecek herhangi bir tedarikçide mali çıkarı olan profesyonel bir tasarımcı, müşteriyi veya işvereni tavsiyeden önce bu konuda bilgilendirmelidir. d. Tasarımcı veya danışman seçimi konusunda tavsiyesi istenen profesyonel tasarımcı, bu tür bir tercihi önerilen tasarımcı ya da danışmanlardan ödeme alınmasına dayandırmayacaktır.
Soru: Tasarımcı kapsamında tanıtım nedir?
Cevap: Tanıtım: a. Herhangi bir kişisel tanıtım; yetkinlik, deneyim ya da profesyonel yeteneklerle ilgili kasıtlı yanlış beyanlar içermemelidir. Hem müşterilere hem de diğer tasarımcılara karşı dürüst davranılmalıdır. b. Profesyonel tasarımcı, müşterinin, tasarlanan işin veya sağlanan hizmetlerin tanıtımında adını kullanmasına izin verebilir.
Soru: Tasarımcı kapsamında sahiplik kavramı nedir?
Cevap: Sahiplik: a. Profesyonel bir tasarımcı, diğer tasarımcılarla iş birliği yaptığı bir tasarım çalışması için tek başına hak iddia edemez. b. Bir tasarımın tek tasarımcıya ait olmadığı durumlarda, profesyonel tasarımcının kendi payını ya da tasarımla olan ilişkisini açıkça belirlemesi zorunludur. Bu tür çalışmaların örnekleri; tasarımcı alanları açıkça tanımlanmadan tanıtım, sunum veya portfolyolar için kullanılamaz.
Soru: Tasarımcının halka karşı sorumluluğu nedir?
Cevap: a. Tasarımcı, halka zarar verecek projelerden kaçınmalıdır. b. Tasarımcı, her durumda ve her zaman gerçeği iletmelidir; çalışmaları yanlış iddialarda bulunmamalı veya bilerek yanlış bilgi vermemelidir. Profesyonel tasarımcı, her türlü iletişim tasarımında mesajları açık bir şekilde temsil etmeli ve yanlış, yanıltıcı ve aldatıcı tanıtımlardan kaçınmalıdır. c. Tasarımcı, tüm izleyicilerin onuruna ve bireysel farklılıklara saygı göstermeli, insanları veya insan gruplarını olumsuz, insanlıktan çıkarıcı bir şekilde tasvir etmekten veya klişeleştirmekten kaçınmalıdır. Profesyonel bir tasarımcı, kültürel değerlere ve inançlara duyarlı olmaya çalışmalı ve karşılıklı anlayışı teşvik eden ve cesaretlendiren adil ve dengeli iletişim tasarımı geliştirmelidir.
Soru: Tasarımcının topluma ve çevreye karşı sorumluluğu nedir?
Cevap: a. Tasarımcı, uygulama ya da tasarım eğitiminde, içinde yaşadığı toplulukların sağlık, güvenlik ya da mahremiyetini kasıtlı ve pervasız bir şekilde göz ardı eden herhangi bir şeyi bilerek ve isteyerek yapmayacaktır. Profesyonel tasarımcı; insanların görsel tasvirinde, doğal kaynakların tüketiminde, hayvanların ve çevrenin korunmasında sorumlu bir rol üstlenmelidir. b. Tasarımcı, zamanının yüzde beşini, topluma hizmet eden ve insan deneyimini geliştiren, kamu yararı gözeten projelere katkıda bulunmaya ayırmalıdır. c. Tasarımcı, yaptığı işin çevresel, ekonomik, sosyal ve kültürel sonuçlarını dikkate almalı ve olumsuz etkileri en aza indirmelidir. d. Tasarımcı, başka bir kişinin veya grubun insan haklarının veya mülkiyet haklarının ihlalini içeren talimatları, söz konusu diğer kişi veya grubun izni olmadan bilerek kabul etmeyecek veya bu tür ihlalleri içeren herhangi bir bilinçli eylemde bulunmayacaktır. e. Tasarımcı, imalatçılar, tedarikçiler veya üstlenici tarafından sunulan ve müşterisinin, toplumun veya çevrenin çıkarlarına zarar veren mal veya hizmetleri bilerek kullanamaz. f. Tasarımcı, ırk, cinsiyet, yaş, din, ulusal köken, cinsel yönelim veya engellilik temelinde ayrımcılık yapmayı reddetmeli veya bu ayrımcılığı desteklememelidir. g. Tasarımcı, ifade özgürlüğü, toplanma özgürlüğü ve açık fikir pazarına erişim ilkelerini anlamaya ve desteklemeye çalışmalı ve buna göre hareket etmelidir
Soru: Tasarımda yapılan intihalleri sınıflandırın?
Cevap: a. Başkasının fikir, tasarım veya çalışmasını bire bir alarak kendisininmiş gibi göstermek, reklam verene teslim etmek ya da yayınlamak, b. Basılı yada sayısal bir kaynaktan çalışmanın büyük bir bölümünü hiç değişiklik yapmadan kopyalamak, c. Birden fazla kaynaktan kopyalanan çalışmalarla biraz oynayarak birbirleriyle uyumlu olmasını sağlamak, ancak orijinal kurgunun çoğunu aynen kullanmak, d. Kaynağın içeriğini koruyarak görünümünü biraz değiştirmek, e. Orijinal tasarım ortaya koyabilmek için çalışmak yerine çalışmanın çoğunu başka kaynaklardan alarak yorumlamak ve bunları birbirine uydurmaya çalışmak, f. Özgün bir çalışma yapmak yerine önceden yapılan kendi çalışmalarımızdan aynen almak
Soru: Yeşil badana nedir?
Cevap: İnsanlarda çevre bilincinin artmaya başlamasıyla birlikte, tüketiciler de çevre dostu ürünlere yönelmeye başladı. Bunun sonucu olarak bazı işletmeler, bazen yönetim politikaları gereği bazen tüketicinin taleplerine uyum göstermek için üretim süreçlerini, ürünlerini ve hizmetlerini sürdürülebilirlik çerçevesinde yeniden yapılandırma yolunu benimsedi. Bir işletme ya da üretim tesisini sürdürülebilirlik ilkeleri çerçevesinde yeniden yapılandırmak hem pahalı hem zaman alan bir süreçtir. Bu yüzden pek çok firma gerçek anlamda sürdürülebilir olmak yerine reklam araçları, halkla ilişkiler kampanyaları ve etiket sistemlerini kullanarak tüketiciyi kandırmak ve aslında öyle olmadıkları hâlde çevreci gibi görünmek yolunu tuttular. Bu kapsamda ortaya çıkan firma, ürün ya da hizmetin çevre dostu olduğunu iddia ya da ima eden, tüketiciyi yanıltmaya yönelik çeşitli uygulamalar yeşil badana olarak adlandırılır. İngilizce “greenwashing” olarak isimlendirilen terim, Türkçede , “yeşil badana”, “yeşile boyama”, “yeşil göz boyama”, “yeşil yıkama” gibi karşılıklarla her gün daha fazla gündeme gelmeye başlamıştır. Tüketicinin çevresel duyarlılığını kullanan bu uygulamalar etik olmadığı gibi duruma göre tehlikeli ve zararlı da olabilirler.
Soru: Yeşil badana kapsamında dikkati başka yöne çekme ne demektir?
Cevap: Dikkati Başka Yöne Çekme “Yeşil” olduğunu iddia eden bir ürün öncelikli olan konularında değil de; bambaşka bir konu üzerinden “yeşil” olduğunu söylüyorsa… Tedarik zincirinde çevresel ve/veya sosyal problemlere sahip olan; fakat paketi %100 geri dönüşümlü olduğu için “yeşil” olduğunu iddia eden bir ürün.
Soru: Yeşil badana kapsamında kanıtsız söylemler nedir?
Cevap: Kanıtsız Söylemler Herhangi bir sertifika, eko etiket vb ile belgelenmemiş “yeşil” iddialarda bulunuyorsa… Üretim sürecinde sıfır karbon salınımı yapılmıştır. %100 geri dönüşümlü kağıt kullanılmıştır.
Soru: Yeşil Badana kapsamında aklama çalışmaları nedir?
Cevap: Aklama Çalışmaları Çevreye olan etkisi birincil öncelikli olan bir ürün ve/veya hizmetin, çevresel etkileri az gösterilmeye çalışılıyorsa hatta yararlıymış gibi gösteriliyorsa… Temiz kömür, yeşil uçuş, çevreci cip, ulaşım sektörünün karbon dengeleme kampanyaları (azaltma yerine).